1. Zetor 7211 – około 14,4 tys. egzemplarzy

Jeśli wskazać model najbardziej rozpoznawalny wśród Zetorów pracujących na polskich polach, 7211 jest naturalnym kandydatem. Sam podstawowy zapis „7211” występuje w danych 8930 razy. Dopiero doliczenie wpisów „7211.2”, „z kabiną” i pozostałych odmian zapisu pokazuje znacznie większą skalę obecności tej konstrukcji – około 14,4 tys. pozycji.

Zetor 7211 należy do późnej generacji zunifikowanej serii UR I. Trafił do produkcji w połowie lat 80., rozwijając koncepcję wcześniejszego 7011. Występował z napędem na tylną oś. Pokrewny 7245 miał fabryczny napęd na obie osie i w rankingu jest liczony oddzielnie.

Pod maską pracuje czterocylindrowy, chłodzony cieczą diesel Zetor 7201 o pojemności około 3595 cm³. Według zestawienia TractorData rozwija około 64,6 hp, czyli w przybliżeniu 65 KM, przy 2200 obr./min. Dane z różnych rynków mogą podawać nieco inną moc w zależności od normy pomiaru. Mechaniczna skrzynia ma zwykle 10 biegów do przodu i 2 wsteczne.

Tylny WOM oferuje konfigurację 540/1000 obr./min, pompa hydrauliczna osiąga według katalogu około 30 l/min, a maksymalny udźwig na końcach ramion podnośnika jest podawany na poziomie około 2,4 t. Zbiornik paliwa mieści około 70 l. Masa zależy od kabiny i wyposażenia; typowa katalogowa wartość to około 2,9 t.

7211 był chętnie wykorzystywany jako ciągnik główny w średnim gospodarstwie i pomocniczy w większym. Stosunkowo prosta mechanika, dostępne części, dobra widoczność z kabiny i brak skomplikowanej elektroniki sprzyjały wieloletniej eksploatacji.

W historii marki rok 1984 stanowi wyraźną cezurę: właśnie wtedy Zetor wprowadził do serii UR I nową generację „2”, obejmującą między innymi 5211, 6211 i 7211. Według katalogu TractorData egzemplarze 7211 powstawały w latach 1985–1993. Był więc produktem schyłkowego okresu Czechosłowacji, ale jego popularność nie skończyła się wraz ze zmianą granic i ustroju gospodarczego.

Warto zwrócić uwagę na pozorny paradoks. Starszy 7011 ma w katalogu deklarowaną moc 70 KM, podczas gdy nowszy 7211 około 64,6 KM. Nie jest to pomyłka w kolejności generacji: oznaczenie modelu nie było prostą skalą koni mechanicznych. Zmieniały się silniki, normy pomiaru, nastawy i założenia konstrukcyjne. Dlatego wyższy numer nie musi oznaczać mocniejszego ciągnika.

Przewaga 7211 w rejestrze nad 7245 nie dowodzi, że napęd 2WD był obiektywnie lepszy. Pokazuje jedynie większą liczbę wpisów. W praktyce decyzję o zakupie determinowały cena, rodzaj gleby, areał i to, czy maszyna miała wykonywać głównie transport i prace pomocnicze, czy ciężką uprawę.

2. Zetor 5211 – około 10,8 tys. egzemplarzy

Drugie miejsce należy do mniejszego 5211. W samej tabeli znajduje się 7834 wpisów bez dodatkowego oznaczenia oraz niemal 1,9 tys. pod nazwą „5211.2”. Po ujednoliceniu zapisów daje to około 10,8 tys. pozycji, czyli o około 3,6 tys. mniej niż w przypadku 7211.

Model produkowano od połowy lat 80. do początku lat 90. Należał do tej samej rodziny UR I, ale był przeznaczony do lżejszych zadań. Napęd na tylne koła stanowi podstawową cechę 5211; model 5245 jest jego odpowiednikiem z przednim napędem i pozostaje odrębną pozycją w ewidencji.

Trzycylindrowy diesel chłodzony cieczą ma pojemność około 2,7 l i moc katalogową około 46 KM. Przekładnia obejmuje 10 przełożeń do przodu i 2 wsteczne. W specyfikacji występują niezależny WOM 540/1000 obr./min i pompa hydrauliczna około 30 l/min. Udźwig na końcach ramion podnośnika wynosi w katalogu około 1,8 t.

5211 dobrze pasował do koszenia, oprysków, lekkich prac uprawowych, siewu, transportu i obsługi mniejszych gospodarstw. W porównaniu z większym 7211 oferował niższą masę i zapotrzebowanie na paliwo przy lżejszych obciążeniach.

5211 jest dobrym przykładem filozofii unifikacji, z której Zetor uczynił znak rozpoznawczy. Wspólne rozwiązania pomiędzy modelami tej samej serii ułatwiały wytwarzanie i naprawy, choć nie oznaczały pełnej wymienności wszystkich podzespołów. Mniejszy, trzycylindrowy ciągnik mógł dzięki temu korzystać z doświadczeń warsztatów obsługujących większe Zetory.

W porównaniu z czterocylindrowym 7211 różnica nie sprowadza się jedynie do około dwudziestu koni. 5211 miał inną charakterystykę pracy przy lekkim obciążeniu i mniejsze gabaryty. Zyskiwał tam, gdzie istotniejsze od maksymalnej siły uciągu były zwrotność, koszty eksploatacji i częste przejazdy między zabudowaniami a polem.

Historia 5211 splata się z modelem 5245, ale obecność w ewidencji podobnej liczby różnych zapisów „5211.2” nie upoważnia do traktowania „.2” jako osobnego ciągnika bez sprawdzenia dokumentacji homologacyjnej. To istotne przy publikowaniu rankingu opartego na historycznych, często niekonsekwentnych wpisach.

3. Zetor 8011 Crystal – około 5,4 tys. egzemplarzy

Podium uzupełnia ciągnik z zupełnie innej klasy. Zetor 8011 to przedstawiciel cięższej rodziny UR II, znanej jako Crystal. W analizowanym zbiorze zapis „8011” pojawia się 5168 razy; po doliczeniu dopisków „Crystal”, „z kabiną” i podobnych uzyskujemy około 5,4 tys. wpisów.

Crystal był odpowiedzią na zapotrzebowanie dużych gospodarstw na większą moc, masę i komfort. Serię rozwijano od końca lat 60., a katalog TractorData obejmuje 8011 latami 1968–1987. Podstawowy 8011 miał napęd na koła tylne, natomiast 8045 był konstrukcją czteronapędową.

Czterocylindrowy diesel Z 8001 ma pojemność około 4,6 l i rozwija według TractorData około 85 KM. Charakterystyczna skrzynia ze wzmacniaczem momentu zapewnia 16 przełożeń do przodu i 8 wstecznych. WOM pracuje z prędkością 540 albo 1000 obr./min, a udźwig katalogowy podnośnika wynosi około 3,4 t. Masa ciągnika wynosi około 3,7 t.

Zetor 8011 wyróżniał się konstrukcją kabiny i możliwościami współpracy z większymi pługami czy maszynami uprawowymi. Jego obecność na trzecim miejscu pokazuje, że w ewidencji liczne są nie tylko średnie Zetory, lecz również cięższe maszyny z okresu mechanizacji dużych gospodarstw.

Crystal to ważny rozdział nie tylko w dziejach Zetora, lecz także w historii wspólnego przemysłu maszyn rolniczych Europy Środkowej. W 1968 r. rozpoczęto serię UR II, od początku przewidzianą dla większych obciążeń niż modele UR I. Jej rozwój wiązał się z polsko-czechosłowacką współpracą, a podobieństwo koncepcji do ciężkich Ursusów nie jest przypadkowe.

Producent szczególnie podkreślał rozwiązania zwiększające bezpieczeństwo i komfort kabiny Crystal. W czasach, gdy operator ciągnika spędzał wiele godzin w hałasie, kurzu i drganiach, izolowana kabina z konstrukcją ochronną była istotnym krokiem naprzód. Nie oznacza to oczywiście standardu komfortu współczesnych maszyn, ale na tle swojej epoki był to poważny argument techniczny.

Kolejne pokolenia Crystali obejmowały również większe modele sześciocylindrowe, jednak nie wolno doliczać ich do 8011. Podobnie napędzanego na cztery koła 8045 nie należy traktować jako zwykłej literówki w nazwie 8011. Różnice konstrukcyjne mają tutaj większe znaczenie niż wspólna nazwa rodziny.

4. Zetor 7245 – około 5,0 tys. egzemplarzy

Czwarty jest 7245, czyli bliski krewny lidera rankingu, ale z ważną różnicą: fabrycznym napędem 4×4. W podstawowym zapisie występuje 4696 razy, a razem z wariantami oznaczeń około 5 tys. razy. Nie doliczamy go do 7211, ponieważ napęd przedniej osi przekłada się na możliwości trakcyjne i konstrukcję układu jezdnego.

Podobnie jak 7211 wykorzystuje czterocylindrowy diesel Zetor 7201 o pojemności około 3,6 l i mocy około 65 KM według przywołanej bazy technicznej. Standardowa przekładnia to 10+2. Katalog podaje również WOM 540/1000 obr./min, pompę hydrauliczną około 30 l/min i 70-litrowy zbiornik paliwa.

Przedni most napędowy zwiększa masę, do około 3,4 t w przywołanej specyfikacji, ale pomaga w pracy na miękkiej ziemi i przy cięższych narzędziach. Dlatego 7245 był atrakcyjną alternatywą dla rolników, którzy potrzebowali większej przyczepności niż w dwunapędowym 7211.

W danych pojawiają się także dopiski „Horal” i „4WD”. „Horal” może oznaczać szczególną odmianę; bez identyfikacji egzemplarzy nie należy utożsamiać każdego takiego dopisku ze standardowym 7245.

Różnica między 7245 a 7211 staje się szczególnie wyraźna w trakcie orki na wilgotnej glebie albo pracy na pochyłości. Dodatkowa napędzana oś pozwala skuteczniej wykorzystać moc silnika, ale zwiększa masę, komplikację układu jezdnego oraz potencjalne koszty napraw. Porównywanie obu modeli wyłącznie według katalogowych KM byłoby zatem mylące.

W gospodarstwach, w których ten sam ciągnik obsługiwał pług, kultywator, przyczepę i maszyny zielonkowe, 7245 pełnił często rolę maszyny uniwersalnej. Nie trzeba jednak przypisywać każdemu zarejestrowanemu egzemplarzowi identycznego wyposażenia: kabiny, ogumienie, przednie obciążniki i osprzęt zmieniały masę oraz możliwości użytkowe.

Warianty opisywane w ewidencji jako „Horal”, „4WD” albo „4×4” wymagają ostrożności. O ile dopisek o napędzie w standardowym 7245 zwykle nie zmienia podstawowego numeru modelu, o tyle „Horal” może odnosić się do specjalistycznej odmiany. W rankingu jest to ograniczenie dokładności, a nie pretekst do tworzenia dodatkowych, niezweryfikowanych kategorii.

5. Zetor 7011 – około 4,4 tys. egzemplarzy

7011 jest starszym poprzednikiem 7211. Produkowany na początku lat 80., reprezentuje ostatni etap rozwoju serii przed wprowadzeniem nowej generacji modeli 7211/7245. Zajmuje piąte miejsce z około 4,4 tys. wpisów, w tym 3877 pod samym numerem „7011”.

Napęd stanowi czterocylindrowy diesel o pojemności około 3,6 l, dla którego TractorData podaje około 70 KM. Przekładnia jest mechaniczna, częściowo synchronizowana, z 10 przełożeniami do przodu i 2 wstecznymi. Ciągnik ma napęd tylnej osi; odmianą 4×4 był 7045.

Według danych katalogowych tylny WOM oferuje 540/1000 obr./min, zbiornik paliwa ma około 70 l, hydraulika około 20 l/min, a udźwig ramion podnośnika około 1,7 t. Masa wynosi około 3 t.

W 7011 widać już rozwiązania, z których zasłynęły późniejsze Zetory: czterocylindrowy silnik, prosta obsługa i konstrukcja umożliwiająca wieloletnie remonty. Wiele sztuk mogło zmieniać kabiny i wyposażenie, ale zachować pierwotne oznaczenie w dokumentach.

7011 należy do modernizacji serii UR I wprowadzonej na początku lat 80., a jego lata produkcji katalog TractorData określa na 1980–1984. W firmowej historii etap ten opisywany jest jako próba połączenia większej mocy, niższego zużycia paliwa i szerszego zakresu prędkości jazdy. Następna generacja „2” wprowadziła inne kompromisy, dlatego nie warto porównywać jej z 7011 jedną liczbą.

Silnik Z7001 o pojemności około 3,6 l osiąga według karty katalogowej 70 KM przy 2200 obr./min i około 200 Nm przy 1600 obr./min. To przykład danych pozwalających lepiej ocenić charakter maszyny: maksymalny moment i zakres obrotów są przy pracy z narzędziem równie istotne jak moc znamionowa.

7011 dobrze ilustruje też słabość ewidencji jako źródła do badań o „przetrwaniu” maszyn. Ciągnik mógł w swojej historii otrzymać inną kabinę, ogumienie czy elementy silnika, a podstawowe oznaczenie pozostać bez zmiany. Liczba wpisów nie mówi, ile egzemplarzy zachowało pierwotną konfigurację.

6. Zetor 7745 – około 3,1 tys. egzemplarzy

Zetor 7745 pokazuje, jak daleko rozwinięto klasyczną serię UR I. W znormalizowanym zbiorze ma około 3,1 tys. wpisów. Jego konstrukcyjnym odpowiednikiem z napędem na tylną oś był 7711 – również obecny w pierwszej dziesiątce, ale sklasyfikowany osobno.

Model pojawił się pod koniec lat 80. i oferował napęd na cztery koła oraz większy silnik niż rodzina 7211. Czterocylindrowa jednostka Zetor 7701 ma pojemność około 3,9 l. Dla wersji wolnossącej katalog TractorData podaje około 73 KM; wariant z turbodoładowaniem rozwijał około 81 KM. Te wartości nie powinny być bez rozróżnienia przypisywane każdemu 7745.

Częściowo synchronizowana skrzynia oferuje 10 biegów do przodu i 2 wsteczne. Model sprawdzał się w cięższej uprawie, transporcie i pracy z maszynami wymagającymi mocniejszego ciągnika. Wśród wpisów CEPiK pojawiają się osobne dopiski „Turbo”, lecz nie występują dostateczne dane, aby wiarygodnie rozdzielić wszystkie egzemplarze według wersji silnika.

Przewaga tego modelu nad 7711 bierze się z ujęcia w rankingu, a nie z oceny, który z nich był technicznie lepszy.

7745 był jedną z najmocniejszych klasycznych, czterocylindrowych propozycji późnej rodziny UR I. Katalogi rozdzielają tylnonapędowy 7711 i czteronapędowy 7745, a ponadto odnotowują odmiany Turbo. Dla czytelnika oznacza to konieczność rozróżnienia zwykłego modelu 7745 od ciągnika po doładowaniu lub przebudowie.

Wartość około 73 KM dla wersji podstawowej nie wyczerpuje możliwości całej rodziny. W materiałach historycznych Zetora pojawia się również wzmianka o odmianie Turbo z wyższą mocą. Takich wartości nie należy jednak automatycznie przypisywać każdemu 7745 widniejącemu w CEPiK.

Z praktycznego punktu widzenia 7745 lokował się powyżej 7245: oferował większą moc, zachowując mechaniczny charakter obsługi. W gospodarstwie oznaczało to możliwość pracy z cięższymi narzędziami, ale również większe wymagania wobec stanu przedniego mostu, układu chłodzenia i całego przeniesienia napędu.

7. Zetor 5011 – około 2,9 tys. egzemplarzy

Siódme miejsce przypada 5011 – wcześniejszemu, trzycylindrowemu przedstawicielowi serii UR I. W podstawowej postaci nazwy ma 2589 wpisów, a po uwzględnieniu dopisków około 2,9 tys.

Według TractorData model produkowano w latach 1980–1986. Wyposażano go w chłodzony cieczą, trzycylindrowy silnik wysokoprężny o pojemności około 2,7 l i mocy około 49,6 KM. Skrzynia zapewnia 10 biegów do przodu i 2 wsteczne, a napęd trafia na tylną oś.

Tylny WOM pracuje z prędkością 540 obr./min. Masa wynosi około 2,4–2,6 t, zależnie od wyposażenia. 5011 należał do maszyn dostosowanych do lżejszych prac polowych i gospodarskich, gdzie liczyły się kompaktowe wymiary oraz łatwa naprawa.

Historia 5011 prowadzi do późniejszego 5211, ale w zestawieniu oba modele pozostają odrębne. Sama bliskość konstrukcyjna nie oznacza, że wolno sumować je pod jedną nazwą.

5011 należy do generacji „10” serii UR I, wprowadzonej na rynek w 1980 r. Według katalogu TractorData produkowano go w latach 1980–1986. W tym okresie marka rozwijała całą gamę o różnej liczbie cylindrów, a nie jedną uniwersalną maszynę dla wszystkich gospodarstw.

W porównaniu z późniejszym 5211 model 5011 reprezentuje wcześniejszy etap modernizacji trzycylindrowych Zetorów. Obie konstrukcje były zbliżone klasą, ale różniły się rozwiązaniami szczegółowymi i historią produkcji. To ważne, bo popularna na rynku wtórnym praktyka określania „małego Zetora” jednym potocznym mianem może zacierać różnice istotne przy doborze części.

Wpisy w CEPiK mówią o liczebności oznaczenia, nie o wykorzystaniu ciągnika. 5011 mógł być główną maszyną w mniejszym gospodarstwie albo wykonywać prace pomocnicze. Nie da się jednak z samych danych rejestrowych ustalić, która z tych funkcji przeważała.

8. Zetor 5340 – około 2,9 tys. egzemplarzy

Ósmy jest znacznie młodszy 5340. Chociaż liczba wpisów jest tylko nieznacznie mniejsza niż w przypadku 5011, model reprezentuje nowszy etap produkcji Zetora. W samym zapisie „5340” figuruje 2486 sztuk; po uwzględnieniu dopisków związanych głównie z kabiną wynik rośnie do około 2,9 tys.

Zetor 5340 produkowano w połowie lat 90., według TractorData w latach 1995–1997. W odróżnieniu od 5320, który miał napęd na tylne koła, 5340 korzystał z napędu 4×4. Silnik Zetor 7201 ma cztery cylindry, pojemność około 3,6 l i pracuje przy znamionowych 2200 obr./min.

W katalogu nie wskazano wprost jednej porównywalnej wartości mocy silnika: oszacowanie około 66–67 KM jest oznaczone jako szacunkowe, natomiast moc na WOM wynosi około 60 hp. Przekładnia jest częściowo synchronizowana, 10+2. Układ hydrauliczny ma przepływ całkowity około 40 l/min, a WOM 540/1000 obr./min. Udźwig ramion to około 2,9 t; masa maszyny z kabiną około 3,7 t.

5340 symbolizuje przechodzenie od prostych konstrukcji lat 80. do ciągników z wygodniejszym sterowaniem, rozbudowaną hydrauliką i standardową kabiną.

Na tle modeli z lat 60. i 80. Zetor 5340 jest szczególnie interesujący, bo pokazuje dalsze życie unifikowanej koncepcji już po rozpadzie Czechosłowacji. Został opracowany w okresie modernizacji gamy, kiedy rosnące wymagania klientów dotyczyły nie tylko mocy, ale również wygody operatora i sprawności hydrauliki.

W oznaczeniach serii z lat 90. zachowano czytelny podział między modelami z napędem na tylną oś i obiema osiami: 5320 i 5340 nie są więc różnymi zapisami tej samej nazwy. Dla kupującego używany ciągnik to podstawowa różnica podczas oceny mostów, układu kierowniczego i zakresu zastosowań.

Nie warto przedstawiać jednej wartości mocy 5340 bez wskazania normy. Katalog TractorData podaje około 66 KM jako wartość deklarowaną i rozróżnia dane dotyczące silnika oraz WOM. W tekście pozostawiono liczby orientacyjne i zaznaczono, że wyposażenie oraz konfiguracja mogły zmieniać charakterystykę konkretnego egzemplarza.

9. Zetor 3011 – około 2,8 tys. egzemplarzy

Dziewiąty model jest jednocześnie najstarszym przedstawicielem pierwszej dziesiątki. Zetor 3011 pochodzi z początku lat 60. i należy do wczesnej generacji zunifikowanych ciągników czechosłowackiej marki. W danych występuje 2767 razy jako „3011”, a z dopiskami – około 2,8 tys. razy.

Produkowany w latach 1960–1967 model miał trzycylindrowy silnik Diesla o pojemności około 2,3 l i mocy około 39 KM. Mechaniczna przekładnia oferowała 10 biegów do przodu i 2 wsteczne. Napęd był przekazywany na tylną oś.

Katalog podaje tylny WOM 540 obr./min, przepływ hydrauliki około 20 l/min, zbiornik paliwa około 40 l oraz masę około 1,5 t. To parametry ciągnika z epoki, gdy mechanizacja zastępowała w wielu gospodarstwach pracę koni, a liczba współpracujących maszyn była zdecydowanie mniejsza niż obecnie.

Obecność tak starej konstrukcji w pierwszej dziesiątce przypomina, że polska ewidencja zachowuje ślady kolejnych pokoleń rolniczej techniki.

W 1960 r. Zetor zaprezentował 3011 jako jeden z fundamentów nowej serii zunifikowanej UR I. Pomysł polegał na stosowaniu wspólnych części w modelach różniących się mocą i przeznaczeniem. Nie był to detal produkcyjny: niższe koszty serwisu oraz łatwiejsze zaopatrzenie w części dawały użytkownikom korzyści przez lata.

Z perspektywy polskiego rolnictwa 3011 reprezentuje epokę, w której ciągniki dopiero stopniowo zastępowały pracę zwierząt pociągowych. Maszyna o mocy kilkudziesięciu koni mogła wówczas zasadniczo zmienić organizację pracy gospodarstwa. Jednocześnie jej wyposażenia, możliwości transportowych i bezpieczeństwa nie należy oceniać według współczesnych standardów.

Historia 3011 przypomina również, że bliskie technicznie rozwiązania czechosłowackie odegrały ważną rolę w polskiej mechanizacji. Zetor 4011 stanowił punkt wyjścia dla produkowanego w Polsce Ursusa C-4011. Nie oznacza to jednak, że Zetor 3011 był odpowiednikiem C-4011: były to ciągniki różnej klasy.

10. Zetor 7711 – około 2,1 tys. egzemplarzy

Pierwszą dziesiątkę zamyka Zetor 7711. Jest technicznym krewnym 7745 z tej samej późnej rodziny UR I, ale zamiast napędu na obie osie ma napęd na koła tylne. W danych pojawia się 1597 razy jako „7711”, a po doliczeniu zapisów „7711.2”, „z kabiną” i pokrewnych – około 2,1 tys. razy.

Według katalogów model wprowadzono w drugiej połowie lat 80. Jego czterocylindrowy diesel ma około 3,9 l pojemności i w podstawowej konfiguracji rozwija około 73 KM. Napęd współpracuje z mechaniczną, częściowo synchronizowaną przekładnią 10+2.

7711 był propozycją dla gospodarstw potrzebujących mocy większej niż oferowały 7211 i 5211, lecz niewymagających przedniego napędu. W transporcie i lżejszych pracach rolniczych mniejsza złożoność układu jezdnego mogła stanowić zaletę.

Nie należy jednak utożsamiać 7711 z 7745. To para pokrewnych ciągników różniących się podstawowym układem napędowym, a więc w zestawieniu – dwa osobne modele.

7711 powstawał według TractorData w latach 1986–1992, a zatem jego historia przypada na okres intensywnych zmian politycznych i gospodarczych w Czechosłowacji i sąsiednich państwach. Był kontynuacją mechanicznej, zunifikowanej koncepcji UR I, mimo że na rynku pojawiały się już konstrukcje bardziej zaawansowane.

Najprościej porównać go z 7745: podobna rodzina i klasa mocy, ale odmienny napęd. W lżejszym transporcie ciągnik 2WD miał własne zalety, natomiast w cięższej pracy na gruncie 4WD zapewniał wyraźnie inne możliwości trakcyjne. Różnica liczby wpisów między nimi nie jest miarą trwałości żadnego z modeli.

Zamknięcie zestawienia przez 7711 pokazuje, że rozpoznawalność modelu nie musi iść w parze z jego miejscem w CEPiK. Znane wśród rolników ciągniki mogą zajmować odległe miejsca, jeśli produkowano lub rejestrowano ich mniej, a wpisy są rozproszone pod innymi oznaczeniami.

Ponad 25 tys. wpisów tylko dla 7211 i 5211

Dwa pierwsze modele odpowiadają łącznie za około 25,2 tys. wpisów, czyli mniej więcej jedną czwartą wszystkich 98 247 Zetorów z udostępnionego zestawienia. Całe TOP 10 obejmuje około 53,8 tys. wpisów – nieco ponad połowę sumy dla marki. Świadczy to o dużej koncentracji rejestru wokół kilku szczególnie rozpowszechnionych konstrukcji.

Zestawienie podobnych modeli mówi jeszcze więcej. 7211 i 7245 reprezentują rodzinę silnikowo bliskich maszyn, ale z innym układem napędowym; razem mają około 19,4 tys. wpisów. Z kolei 7711 i 7745 to około 5,2 tys. wpisów. To ilustracja skali popularności rodzin konstrukcyjnych, a nie podstawa do połączenia ich w jeden model w oficjalnym rankingu.

Dlaczego w czołówce dominują stare Zetory?

Wynik nie jest zaskoczeniem, jeśli uwzględnić specyfikę historycznego rynku polskiego. Ciągniki z serii UR I miały zazwyczaj mechaniczne przekładnie, nieskomplikowane układy paliwowe, solidne silniki wysokoprężne i konstrukcję umożliwiającą wielokrotne remonty. Wieloletnia popularność stworzyła rynek części zamiennych oraz praktyczną wiedzę serwisową przekazywaną między rolnikami i warsztatami.

Dodatkową rolę odgrywała szerokość oferty. Trzycylindrowe 5011 i 5211 pasowały do lżejszych prac; czterocylindrowe 7011, 7211 i 7245 do średnich gospodarstw; 7745 zapewniał więcej mocy i przyczepności; a Crystal 8011 mógł przejmować cięższe zadania. Właśnie ta różnorodność, a nie jedna uniwersalna cecha, pomaga wyjaśnić dzisiejszą strukturę wpisów.

Czy 98 tys. Zetorów rzeczywiście nadal pracuje?

Nie można tego stwierdzić na podstawie samego CEPiK. Ewidencja pojazdów jest rejestrem administracyjnym. Obecność w bazie nie oznacza, że konkretny ciągnik jest technicznie sprawny, ubezpieczony, regularnie użytkowany lub wciąż pracuje w gospodarstwie. Wpisy mogą dotyczyć również maszyn stojących, remontowanych lub zachowanych jako kolekcjonerskie.

Z tego samego powodu porównywanie obecnej liczby wpisów z liczbą historycznie wyprodukowanych ciągników nie daje prostego „odsetka zachowanych sztuk”. Produkcja obejmowała również eksport, a ewidencja nie weryfikuje faktycznej eksploatacji każdej maszyny.

Dziesięć modeli, kilka pokoleń czechosłowackiej techniki

Od wczesnego 3011 z lat 60., przez ciężkiego Crystala 8011 i późniejszego 7011, po najbardziej popularne 7211 i 5211 oraz nowszego 5340 – ranking pokazuje kilka kolejnych etapów rozwoju czechosłowackiego, a następnie czeskiego przemysłu ciągnikowego. Wyróżnia go także wyraźny podział na konstrukcje 2WD i 4WD, których nie należy bezrefleksyjnie scalać.

Najważniejszy wniosek pozostaje liczbowy: Zetor 7211 ma około 14,4 tys. wpisów, a 5211 około 10,8 tys. Oba modele zdecydowanie wyprzedzają resztę stawki w udostępnionym zestawieniu CEPiK z lipca 2024 r.

Co rzeczywiście oznacza normalizacja? W surowej tabeli 7211 ma 8930 wpisów, ale kolejne pozycje opisują między innymi 7211.2 (2148), 7211.2 z kabiną (2548) i liczne mniejsze warianty. Dla 5211 podstawowy wpis liczy 7834, a „5211.2” kolejne 1892. W obu przypadkach liczby końcowe są wynikiem porządkowania nazw i obejmują więcej rekordów niż pojedyncza komórka tabeli. Stąd w artykule konsekwentnie używamy słowa „około”.

Nie wszystkie skróty da się jednak bezbłędnie odczytać automatycznie. Przykładowo niektóre końcówki mogą oznaczać wersję fabryczną, inny rocznik, dopisek urzędnika albo pomyłkę. Dlatego bez szczegółowego audytu rekordów nie należy traktować wyników jako dokładnego co do jednej sztuki spisu odrębnych typów homologacyjnych.