Kiedy jesienią 2024 r. brytyjski rząd zapowiedział wprowadzenie od kwietnia 2026 r. 20-proc. podatku od spadków obejmującego gospodarstwa rolne, wielu rolników uznało to za poważny cios, który może doprowadzić do upadku ich gospodarstw. Deszczowa zima 2025/2026 ponownie przyniosła poważne powodzie i opóźniła zarówno rozpoczęcie prac polowych, jak i możliwość korzystania z pastwisk. Od połowy maja przez 3 miesiące deszcz padał bardzo rzadko albo nie padał wcale. W sierpniu oficjalnie stwierdzono suszę na 71% powierzchni Anglii.
Po ubiegłorocznej nadprodukcji ziemniaków rolnicy ograniczyli powierzchnię ich uprawy. Tegoroczne zbiory, zarówno pod względem wielkości plonów z 1 ha, jak i ich jakości, okazały się wyjątkowo słabe. Tam, gdzie nie było możliwości prowadzenia ciągłego nawadniania, bulwy pozostały małe. W wielu przypadkach nie spełniają one wymagań sieci supermarketów, które ze względu na ekstremalne warunki pogodowe obniżyły już wymagania dotyczące obwodu i długości bulw.
W okresie letnim wzrost traw praktycznie ustał. Wielu rolników już w sierpniu musiało rozpocząć skarmianie bydła i owiec paszami zgromadzonymi na zimę. Ceny pasz, siana i słomy wzrosły do tego stopnia, że wielu rolników sprzedaje zwierzęta, aby w kolejnych miesiącach móc kupić wystarczającą ilość paszy dla zwierząt o szczególnie wysokiej wydajności produkcyjnej.
Ruletka SFI
A potem nadszedł 22 września. Dzień, w którym rolnicy mogli składać wnioski o udział w programach SFI. Sustainable Farming Initiative (SFI) to inicjatywa wynagradzająca rolników za działania na rzecz ochrony środowiska. Po brexicie SFI zastąpiła płatności w ramach WPR i jest jedynym nadal funkcjonującym państwowym programem dotacyjnym.
W ub. roku środki finansowe wyczerpały się już wiosną. Bez wcześniejszego ostrzeżenia, praktycznie z dnia na dzień, zaprzestano przyjmowania kolejnych wniosków. W 2026 r. rolnicy gospodarujący na powierzchni mniejszej niż 50 ha mogli składać wnioski już od 30 czerwca.
Pozostali rolnicy z niecierpliwością oczekiwali na otwarcie portalu internetowego. Niektórzy już od północy siedzieli przed komputerami.
- To było tak, jakbyś próbował kupić bilety na koncert Oasis - powiedział jeden z rolników.
O godz. 10:00 portal SFI został otwarty. W ciągu niespełna 6 h ok. 12 tys. rolników zdołało złożyć wnioski. O godz. 15:50 budżet został wyczerpany, a portal SFI zamknięto.
Związek rolników szacuje, że 2/3 rolników, którzy próbowali uzyskać środki z SFI, nie otrzymało dofinansowania. Przyczyną był nie tylko brak pieniędzy. Problemy informatyczne powodowały pojawianie się przypadkowych komunikatów o błędach, nie można było wypełniać pól formularzy, a całe strony pozostawały puste i nie wczytywały się. Nawet gospodarstwa, które od dziesięcioleci z powodzeniem uczestniczyły w programach środowiskowych i chciały jedynie przedłużyć dotychczasowe umowy, nie mogły tego zrobić z powodu błędów oprogramowania.
Dla niemal wszystkich gospodarstw wpływy z uczestnictwa w programach środowiskowych stanowią ważną część przychodów. Teraz tysiące rolników zostanie pozbawionych tych środków. Nowe wnioski będzie można składać najwcześniej w 2027 r. Większość gospodarstw już obecnie ma problemy z płynnością finansową. Do tego dochodzą rosnące koszty pracy, energii i oleju napędowego. W tej sytuacji niewielu rolników myśli o zakupie nowych maszyn rolniczych.
Dobra koniunktura dla firmbaukcyjnych
Brytyjski magazyn rolniczy „Farmers Weekly” opublikował we wrześniu szczegółową analizę rynku używanych maszyn rolniczych. Wynika z niej, że tej jesieni rośnie liczba wyprzedaży maszyn związanych z likwidacją gospodarstw rolnych. We wrześniu 2025 r. odnotowano 17 takich wyprzedaży, natomiast w tym roku jest ich już 25, a planowane są kolejne. Najwięcej gospodarstw kończy działalność we wschodniej Anglii - regionie, w którym znajduje się wiele gospodarstw specjalizujących się w uprawie zbóż, szczególnie dotkniętych skutkami suszy.
Według Billa Kinga, szefa firmy Cheffins, jednego z największych i najstarszych domów aukcyjnych specjalizujących się w sprzedaży maszyn rolniczych w Anglii, przedsiębiorstwo nie przeżyło jeszcze tak intensywnego miesiąca w swojej 200-letniej historii. Przyczyną jest fala restrukturyzacji gospodarstw rolnych. Coraz więcej rolników decyduje się zakończyć działalność ze względu na wiek, a słabe zbiory zbóż dodatkowo przyspieszają ten proces.
Jak informuje „Farmers Weekly”, coraz częściej to banki inicjują wyprzedaże majątku gospodarstw, ponieważ rolnicy są nadmiernie zadłużeni. Nawet bardzo duże gospodarstwa likwidują całe swoje parki maszynowe. Ich właściciele poszukują alternatywnych sposobów użytkowania gruntów, takich jak np. systemy rolno-leśne, a wszystkie pozostałe prace powierzają przedsiębiorstwom świadczącym usługi rolnicze.
Jednak sytuacja ekonomiczna firm usługowych również jest trudna. Wiele z nich jest zmuszonych ograniczać skalę działalności. Przedłużanie umów na świadczenie usług często nie jest opłacalne finansowo. Jednocześnie, wraz ze zmniejszaniem się powierzchni gruntów ornych, spada ogólne zapotrzebowanie na roboczogodziny pracy maszyn.
Lepsza starsza i zadbana maszyna niż nowa i nowoczesna
Rolnicy i firmy usługowe, które nadal inwestują w park maszynowy, coraz rzadziej decydują się na zakup nowych ciągników i kombajnów. Ich ceny znacznie wzrosły m.in. na skutek rosnących kosztów materiałów i ceł.
John Rossiter z domu aukcyjnego Hobbs Parker mówi, że rolnicy przyjmują postawę wyczekującą i odkładają większe inwestycje. Przy cenach sięgających 1000 funtów za 1 KM mocy ciągnika oraz oprocentowaniu kredytów wynoszącym 7-8% większość z nich uznaje obecnie ryzyko inwestycyjne za zbyt wysokie. Poszukiwane są zadbane, mniejsze maszyny używane, przy czym nabywcy akceptują znacznie większą liczbę przepracowanych godzin niż dotychczas.
Rolnik, który wcześniej kupował używany ciągnik o mocy 250 KM, obecnie decyduje się na model o mocy 150 KM. O ile dawniej 5000 mth stanowiło górną granicę akceptowanego przebiegu, o tyle obecnie nawet 6000-7000 mth nie stanowi przeszkody w sprzedaży. Taką opinię szefa domu aukcyjnego Cheffins przytacza „Farmers Weekly”.
Szczególnie poszukiwane są maszyny marek John Deere, New Holland, Claas i Massey Ferguson.
Eksport maszyn nadal funkcjonuje
W firmie Cheffins zakłada się, że nawet połowa sprzedawanych używanych maszyn rolniczych trafia na eksport. Większa część jest kierowana do państw UE, przede wszystkim do Hiszpanii, Polski i Irlandii. Mniejsza część trafia do krajów zamorskich, w tym do Nowej Zelandii, Australii, USA, Kanady oraz państw afrykańskich.
Szczególnym zainteresowaniem cieszą się siewniki o szerokości roboczej od 6 do 8 m. Również w przypadku tych maszyn kupujący są skłonni zaakceptować większą liczbę przepracowanych godzin.
Przy eksporcie do UE nadal występuje problem świadectw fitosanitarnych, wymaganych od czasu brexitu. Oczyszczenie ciągnika w takim stopniu, aby przeszedł kontrolę fitosanitarną, może zająć od 1 do 2 dni. W przypadku maszyny do zbioru potrzeba na to 3 dni lub więcej.
Sprzedaż w gospodarstwie czy przez internet?
Jak argumentuje „Farmers Weekly”, sprzedaż maszyn rolniczych podczas aukcji organizowanej bezpośrednio w gospodarstwie ma zdecydowane zalety i prawdopodobnie pozwala uzyskać najlepsze ceny. Kupujący chcą zobaczyć gospodarstwo, w którym maszyny były użytkowane oraz samodzielnie przekonać się, jak o nie dbano i w jaki sposób były serwisowane. Wizyta w warsztacie i budynkach gospodarczych często dostarcza bardzo wielu informacji.
Nawet na mniejszych aukcjach nierzadko pojawia się 200 zainteresowanych osób. Dlatego podczas organizacji takiego wydarzenia trzeba uwzględnić konieczność zapewnienia odpowiedniej liczby miejsc parkingowych. Brak ich nie jest jednak zapewne powodem, dla którego wielu rolników decyduje się na sprzedaż przez internet.
Samo zakończenie działalności gospodarstwa jest wystarczająco trudnym doświadczeniem emocjonalnym. Rolnik nie musi jeszcze osobiście przyglądać się temu, jak cały jego majątek trafia pod młotek aukcyjny.
Autor: Marianne Landzettel
