Wskaźnik zmiany ogólnej sytuacji gospodarstw rolnych (WZOS) osiągnął poziom -40,3, co oznacza spadek o 11,5 pkt względem analogicznego okresu roku poprzedniego i najniższą wartość w ostatnich trzech latach.
Najbardziej negatywne oceny odnotowano w gospodarstwach wielokierunkowych (-42,8), natomiast relatywnie mniej pesymistyczne były gospodarstwa ukierunkowane na produkcję zwierzęcą (-37,0). Zróżnicowanie widoczne było także w zależności od powierzchni – najgorsze nastroje panowały w gospodarstwach o powierzchni 30–50 ha (-49,1).
Na podstawie danych z wykresu na stronie 1 widoczny jest wyraźny trend spadkowy wskaźnika WZOS od 2021 r., z pogłębieniem negatywnych ocen w latach 2024–2025.
Opłacalność produkcji pod presją kosztów
Oceny opłacalności produkcji rolniczej w grudniu 2025 r. były wyraźnie negatywne – saldo wyniosło -29,6 i pogorszyło się zarówno w ujęciu półrocznym, jak i rocznym. Najbardziej pesymistyczne opinie wyrażali rolnicy zajmujący się produkcją roślinną (-33,5), w szczególności producenci ziemniaków (minus 46,1) oraz buraków cukrowych (-45,9). Również w produkcji zwierzęcej dominowały negatywne oceny (-11,0), choć wyjątek stanowili producenci brojlerów, drobiu nieśnego oraz bydła rzeźnego, gdzie saldo było dodatnie i wynosiło odpowiednio 17,4, 13,9 i 1,8.
W ujęciu zmian półrocznych sytuacja była jeszcze bardziej niekorzystna – saldo dotyczące zmian opłacalności produkcji spadło do poziomu -60,5. Największe pogorszenie odnotowano w gospodarstwach roślinnych (-61,9), zwłaszcza w uprawach buraków cukrowych (-76,9) i ziemniaków (-73,4).
Słaby popyt na produkty rolne
Popyt na produkty rolne w grudniu 2025 r. również oceniono negatywnie – saldo wyniosło -42,0 i pogorszyło się zarówno względem czerwca 2025 r., jak i grudnia 2024 r.
Najbardziej pesymistyczne opinie dotyczyły gospodarstw roślinnych (-44,8), szczególnie producentów buraków cukrowych (-65,4) i ziemniaków (-58,9). W produkcji zwierzęcej sytuacja była nieco lepsza (-27,6), choć w przypadku chowu trzody chlewnej saldo wyniosło -55,1. Analiza wykresu na stronie 3 wskazuje na utrzymujący się od 2022 r. trend ujemnych ocen popytu, z pogorszeniem w 2025 r.
Pogorszenie ocen zmian i niekorzystne prognozy
Rolnicy ocenili zmiany w drugim półroczu 2025 r. jako wyraźnie negatywne. Oprócz spadku opłacalności (-60,5), również zmiany popytu oceniono na -28,8. Prognozy na pierwsze półrocze 2026 r. pozostają pesymistyczne. Saldo dotyczące przewidywanej opłacalności produkcji wyniosło -45,4, natomiast prognozowanego popytu -25,7.
Najbardziej negatywne prognozy opłacalności formułowali rolnicy prowadzący gospodarstwa wielokierunkowe (-49,5), a najmniej pesymistyczne – gospodarstwa roślinne (-43,3). W przypadku popytu najgorsze nastroje panowały również w gospodarstwach wielokierunkowych (-27,2).
Finansowanie i aktywność inwestycyjna
Pomimo pogorszenia koniunktury gospodarstwa rolne utrzymały aktywność inwestycyjną. W drugim półroczu 2025 r. saldo odpowiedzi dotyczących wydatków inwestycyjnych było dodatnie i wyniosło 41,2, co oznacza przewagę gospodarstw zwiększających nakłady nad tymi, które je ograniczały.
Dominującym źródłem finansowania pozostawały środki własne (95,1% gospodarstw), a znaczącą rolę odgrywały również fundusze unijne (63,7%). Kredyty wykorzystywane były relatywnie rzadko (9,7%). Największą skłonność do zwiększania inwestycji wykazywały gospodarstwa o powierzchni 2–5 ha oraz 50–100 ha, natomiast w planach na pierwsze półrocze 2026 r. dominowały oczekiwania dalszego wzrostu wydatków.
Bariery rozwoju i czynniki wspierające
Najważniejszym czynnikiem wspierającym rozwój gospodarstw pozostawała możliwość korzystania ze wsparcia unijnego (63,0% wskazań). Istotne były także korzystne ceny produktów rolnych (15,8%) oraz dostępność kredytów preferencyjnych (11,8%).
Jednocześnie główne bariery rozwojowe stanowiły niskie ceny zbytu produktów rolnych (74,7%) oraz wysokie koszty produkcji (67,3%). Dodatkowo rolnicy wskazywali na niepewność sytuacji gospodarczej oraz niekorzystne warunki atmosferyczne jako istotne czynniki ograniczające działalność.
Wpływ czynników zewnętrznych
Z danych przedstawionych na stronie 13 wynika, że wpływ wojny w Ukrainie na funkcjonowanie gospodarstw rolnych stopniowo maleje. W styczniu 2026 r. 32,6% rolników deklarowało brak negatywnych skutków konfliktu, a odsetek wskazujących na poważny wpływ spadł do 20,0%.
