Od stycznia 2026 roku obowiązki związane z posiadaniem wyrobów azbestowych zyskały nową wagę. Dotyczą one tysięcy właścicieli domów jednorodzinnych, budynków gospodarczych i rolniczych, które nadal posiadają dachy z eternitu lub inne elementy zawierające azbest. Każda osoba fizyczna lub prawna ma obowiązek corocznego składania informacji o rodzaju, ilości i lokalizacji tych wyrobów. Termin mija 31 stycznia i dotyczy danych za poprzedni rok.
Osoby fizyczne składają dokument do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta. Firmy i inne podmioty prawne przesyłają go marszałkowi województwa. Formularz należy przygotować w dwóch egzemplarzach – jeden dla urzędu, drugi trzeba przechowywać przez co najmniej rok.
Zgłoszenie obecności azbestu to nie wszystko. Właściciele muszą także przeprowadzić inwentaryzację wszystkich wyrobów zawierających azbest i ocenić ich stan techniczny. Ocena dokonywana jest na specjalnym arkuszu, który wskazuje stopień pilności działań.
Pierwszy stopień oznacza natychmiastowe usunięcie lub zabezpieczenie. Drugi wymaga powtórnej oceny po roku, a trzeci po pięciu latach. Dokumentację należy przechowywać razem z książką obiektu lub dokumentacją miejsca, gdzie znajduje się azbest, a kopię przesłać do odpowiedniego urzędu.
Kary w 2026 roku – od mandatu do utraty dofinansowania
Zgodnie z Prawem ochrony środowiska, niedopełnienie obowiązków może skutkować mandatem od 500 do 1 000 zł. W przypadku skierowania sprawy do sądu grzywna może sięgnąć nawet 5 000 zł.
W praktyce sankcje mają również charakter pośredni. Samorządy coraz częściej zapowiadają, że brak zgłoszenia azbestu wykluczy właściciela z możliwości ubiegania się o dofinansowanie na jego usunięcie. To oznacza, że brak formalności dziś może skutkować dużo wyższymi kosztami w przyszłości.
Samodzielne usuwanie – ryzyko grzywny do 20 000 zł
Najsurowsze sankcje przewidziano dla właścicieli, którzy zdecydują się na samodzielny demontaż azbestu. Zgodnie z przepisami, takie działania mogą skutkować grzywną od 1 000 do nawet 20 000 zł. Usuwaniem mogą zajmować się wyłącznie wyspecjalizowane firmy z odpowiednimi uprawnieniami.
Ryzyko kar grozi również wykonawcom, którzy zlekceważą wymogi formalne lub organizacyjne. Ustawodawca przypomina, że ostateczny termin całkowitej likwidacji azbestu w Polsce to 31 grudnia 2032 roku. Po tym terminie posiadanie wyrobów azbestowych będzie traktowane jako naruszenie prawa.
Mimo rygorystycznych przepisów, kontrole pokazują, że samorządy przez lata rzadko sięgały po kary. Najwyższa Izba Kontroli ustaliła, że w latach 2016–2021 żaden z kontrolowanych urzędów nie skierował spraw o brak zgłoszenia azbestu do organów karzących. Wynikało to głównie z przekonania o niewielkiej szkodliwości formalnych uchybień i liczenia na ich późniejsze uzupełnienie.
Jednocześnie NIK zauważyła, że tam, gdzie prowadzono działania edukacyjne, właściciele nieruchomości znacznie lepiej wywiązywali się z obowiązków. Samorządy te dziś przodują w usuwaniu azbestu i mają realną szansę na spełnienie ogólnopolskiego terminu 2032 roku.
Jak poprawnie wypełnić dokumenty
Ministerstwo Rozwoju i Technologii udostępnia wzory formularzy niezbędnych do spełnienia obowiązków. Należą do nich informacja o wyrobach zawierających azbest oraz arkusz oceny stanu technicznego i możliwości bezpiecznego użytkowania. Druki są dostępne bezpłatnie w Bazie Azbestowej i stanowią podstawę do uniknięcia sankcji.
